READING

In de abdij van Middelburg woedt een Beeldenstorm....

In de abdij van Middelburg woedt een Beeldenstorm. En die is de moeite waard om te bekijken…


In de abdij van Middelburg woedt een nieuwe Beeldenstorm. Dit keer worden er gelukkig geen beelden weggevaagd, maar toegevoegd. Aniko ging erheen om ze te bekijken. 

In dit jaar van vieringen en herdenkingen rond 500 jaar Reformatie bevinden de kerken en kloostergangen in Middelburg zich in een nieuwe beeldenstorm. Alleen worden er nu geen beelden weggevaagd, maar zijn er beelden naar binnen ‘gewaaid’. Johan de Koning van het Stadspastoraat leidde de samenstelling van de tentoonstelling Beeldenstorm. In zijn woorden is de expositie ‘een poging om de gevolgen van de Reformatie opnieuw te doordenken. [..] Ook hedendaagse kunstenaars kunnen het idioom van vertrouwde kunstvormen gebruiken om een nieuw verhaal te vertellen. Of hetzelfde verhaal opnieuw. Zo wordt het religieuze kunst, al is het zo niet gemaakt.’

Een doortocht tussen water

De Nieuwe Kerk is de thuishaven van het 11 bij 3 meter groot tapijt Verweven van Janpeter Muilwijk. Tijdens de opening zat ik er tegenover en dat was bijzonder indrukwekkend. Een monumentaal autonoom werk, en toch verweven met de plaatselijke gemeenschap tot stand gebracht (Middelburgers borduurden maanden), vol herkenbare taferelen uit het leven en symboliek van het Leven. Zeven scènes slingeren zich omhoog tussen twee waterstromen. De doortocht tussen water, van het begin van het leven tot het einde.

Spraakmakend in de expositie is het kunstwerk De laatste dagen. Jan Tregots kunst kan flink uitdagen en veel denkstof geven aan de kijker. De laatste dagen en Ik heb geen identiteit zijn twee kunstwerken van museale kwaliteit. De kunstenaar gebruikt hier oude corpussen als uitgangspunt. Hij behandelt zijn thema met respect en zorgvuldigheid. De laatste dagen biedt een gelaagde kijk op de huidige cultuur van religieus geweld. Tregot zegt zelf dat het hem meer om cultuurkritiek dan om religiekritiek gaat. Maar beide kunnen natuurlijk ook spiritueel betekenisvol zijn en de vraag stellen: hoe zie jij Christus? Tregot ken je misschien ook nog uit eerdere tentoonstellingen die we bespraken.

Bijbelse beeldtaal met nieuwe interpretaties

Nieuw is voor mij het werk van René van der Klooster. Zijn De volmaakte impasse 1 is opvallend heftig, ik zie het als een kritiek op het concept van erfzonde, ook al bedoelde de kunstenaar het niet zo. Een foetus wiens navelstreng eindigt in een slang die in zijn oortje fluistert. De baby kijkt smekend omhoog. Het beeld is gepositioneerd vlak voor de preekstoel, zodat de context ten dele bepaalt hoe wij naar het werk kijken. Tijdens de opening sprak ik met René, benieuwd naar zijn verhaal. Hij is inderdaad met de Bijbel opgegroeid, maar inmiddels niet meer kerkelijk. Hij bewandelt zijn eigen pad, maar blijft vaak met Bijbelse beeldtaal werken, wat leidt tot nieuwe interpretaties. Spannend, soms verontrustend, zeker uitdagend. Hier ook een duidelijke beeldenstorm. Ik blijf het langst hangen voor zijn Onze nieuwe lieve heer (afbeelding boven het blog). De interpretatie zegt net zoveel over de kijker als de kunstenaar. Een doordenkertje: ik ben er nog niet uit. Maar het fascineert mij wel.

In een prachtig torenkamertje luister ik naar kunstenaar Hans Overvliet over zijn werk Distant Suffering VII-VIII-IV . Zijn twee installaties in Middelbrug zijn aangrijpend om mee te maken, of liever: te ondergaan. Intens op de ander gericht. Hij verwerkt verwoestend (natuur)geweld en indringende oorlogsituaties. Daarbij herordent en catalogiseert hij beelden. Daarover schrijft hij zelf: ‘Vanuit een thematisch perspectief handelt distant suffering over kunst, oorlog en vernietiging zoals gepresenteerd in de mediaproductie, verglijdende herinnering, de politiek van het esthetische, mijn rol als mediaconsument, eigenaarschap van de gebeurtenis versus haar documentatie en de veiligheid van de tentoonstellingsruimte.’

De twee installaties werken voor mij ook ordenend, dus helend. Alsof je een heel klein beetje vat op de loop der dingen kunt krijgen door de beeldenstorm in de media te inventariseren.

Naast nog werken van een zestal andere kunstenaars is er ook een interactieve installatie van Liesbeth Labeur (om uit te proberen) en gedichten van Huub Oosterhuis (om te beluisteren).

Ben je in de buurt, ga dan zeker even langs in de Middelburgse abdij om de tentoonstelling Beeldenstorm te bezoeken. Ondanks de vaak stormachtige beelden blijft het eeuwenoude gebouw rust, ruimte en verrassend licht bieden.

 


Beeldenstorm in Middelburg met 43 werken van hedendaagse kunstenaars is nog te zien tot 18 augustus (ma t/m vr 10.30 – 17.00 uur za-zo 13.30 – 17.00 uur). Meer info vind je hier

Afbeeldingen:

1. René van der Klooster Onze nieuwe lieve heer, 2006, mixed media op houtsnede, 153 x 310 cm

2. Janpeter Muilwijk Verweven, 2011, linnen en viscose, 11 x 3 m

3. Jan Tregot De laatste dagen, 2016 / 2017, Arduin, gips, esdoornhout, jatobahout, roestvrij staal, leer, olieverf 90,5 x 88 x 60 cm, Beschildering corpus Erik van de Beek. Foto Anton Houtappels.

4. Jan Tregot Ik heb geen identiteit, 2016, Marmer, hout, leer, lood, acrylverf, 89,5 × 43 × 15 cm

5. René van der Klooster de volmaakte impasse 1, (1999) 2005, gips, 30 x 35 x 35cm

6. Hans Overvliet distant suffering VII-VIII-IV, work in progress vanaf 2013, de out-line archiefkasten herbergen i.d. of a shared cloud, i.d. of a shared home en i.d. of a shared wave. In elke archiefkast 1000 van het internet geplukte beelden, met daarover heen resp. een unieke locatie identificatiecode van een open source militaire website, blauwdrukken van de architectuur van nationale bibliotheken en grafieken omtrent global warming.

7. Naar de kloostergang