Alle religies hetzelfde? Alsjeblieft niet!

Alle religies komen op hetzelfde neer. Ze zijn evenveel waard, we moeten ze allemaal respecteren en trouwens: uiteindelijk zeggen ze ook allemaal hetzelfde.

Het is een sympathieke gedachte. Als je het een paar keer uitspreekt, word je zelfs een beetje knuffelig. Ik tenminste wel.

Een paar vragen…

Tot er ergens in mijn achterhoofd iets begint te storen. Een paar vragen die groter en groter worden. En mijn knuffeligheid is over. Ik land weer. Elk van die vragen op zich is al genoeg om die hele rozige gedachte lek te prikken, laat staan bij elkaar…

Neem de eerste vraag die zich aan mij opdringt: waarom zouden alleen alle religies op hetzelfde neerkomen? Wat beperkt eigenlijk! Alle overtuigingen komen op hetzelfde neer, dat is veel ruimdenkender.

Alleen dan voel ik al meteen wat een volkomen flauwekul dat is. Atheïsme en islam zouden ‘eigenlijk’ op hetzelfde neerkomen en evenveel waard zijn? Hmmm… Daarvoor moet ik me wel in hele rare bochten wringen. Maar als atheïsme en islam niet even waar zijn – waarom boeddhisme en islam dan wel?

Is er een overeenkomst?

En de volgende vraag: wat zou dan precies die overeenkomst zijn tussen al die religies?

Dat ze allemaal in een God geloven? Nee, dan valt boeddhisme al af. Dat ze allemaal vrede nastreven? Hm, ja, dat doen ze meestal wel, maar dat zien ze zelf zelden als hun kernactiviteit. Dat ze iets met ‘het hogere’ doen? Oké, maar dat is zo vaag, puur mijn definitie van religie zorgde voor die overeenkomst. Als ik koeien definieer als, zeg, ‘zwart-witte beesten in een weiland die melk geven’, moet ik niet verbaasd zijn als na uitvoerig onderzoek blijkt dat dát precies de overkomst is tussen alle koeien…

Ik heb vele religies bestudeerd, maar ik zou geen enkele algemene overeenkomst kunnen noemen. Voor elke idee in een religie kun je meestal in diezelfde religie al het volstrekte tegendeel vinden, laat staan bij een andere religie. Beweren dat ‘alle religies op hetzelfde neerkomen’ kan dan ook alleen vanuit een prettige onkunde van religies.

En de weerzinwekkende dingen dan?

Of neem de derde vraag, die mijn knuffeligheid voorgoed wegblaast: als ik alle religies even waar vind, wat moet ik dan met de overtuigingen in die religies die ik ronduit weerzinwekkend vind?

Wat heb ik bijvoorbeeld te zeggen als iemand beweert dat God vrouwen haat? Of eigenlijk de duivel is? Of blanken bevoorrecht? Als ik een zelfrespecterende relativist ben, heb ik daar weinig tegenin te brengen. Ik moet het respecteren. Het is zijn of haar cultuur om zoiets te vinden. Ik heb nu eenmaal een andere smaak. Klaar.

Relativisme is daarmee de ultieme dialoog-stopper. Het is sociaal even heel vriendelijk: jij hebt jouw mening, ik de mijne, laten we lekker verder leven. Daarmee loopt je gesprek in elk geval niet uit op een ruzie. Maar het gesprek is ook beëindigd. Waar zou je het verder over moeten hebben? Je hebt geen enkel argument dan: ja nou ja, sorry hoor, mijn persoonlijke mening is nu eenmaal anders…

Zweverig debatcentrum

Er blijft dan alleen nog retorica over. Argumenten tellen niet, je hebt alleen je overtuigingskracht. Powerplay.

En daar zie je het regelrecht gevaarlijke van relativisme. Het lijkt een voorwaarde voor een waar gesprek, het lijkt vrede te bevorderen, maar het staat machteloos tegenover de werkelijk gevaarlijke meningen. Het is zoiets als zeggen: laten we ons leger afschaffen, dan hebben we ook geen oorlog meer. Yeah right. Je buurlanden staan te juichen.

Relativisme kan alleen binnen de beschermde muren van een westerse universiteit of een of ander zweverig debatcentrum worden volgehouden. Daarbuiten struikelt het meteen. Het heeft geen enkele kracht om tegen onrecht op te komen. Tegen de wreedste overtuigingen heb ik niets dan mijn smaak in te brengen.

Het zijn de grote verhalen die geweld kunnen veroorzaken. Maar zelf geen groot verhaal meer hebben, stopt de andere grote verhalen niet. Het maakt je alleen weerloos. Het enige wat de kwetsbaren beschermt is een goed groot verhaal.

Foto: Matthew Fearnley

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *