Peter Collins

‘Moderne Luther’ Peter Rollins ontregelt en schopt tegen heilige huisjes

Bij deze gloomy paradoxale Ier is slecht nieuws goed nieuws en goed nieuws eigenlijk heel slecht nieuws. Maar toen Rikko zijn werk las, voelde hij zich thuis. 

Of ik een standbeeld voor Peter Rollins wil oprichten, vroegen ze. Hij is toch een van je inspirators? Het moest een standbeeld in tekst worden, een bewieroking in zwarte kriebels op wit digitaal papier. Een voetstuk voor iemand die heel graag mensen wegstuurt, niet omdat hij niet met ze wil praten, maar omdat hij wel begrijpt dat ze niet met hem willen praten.

Beter geen god dan wel een god

Sommigen zullen zeggen dat filosoof hem beter past dan theoloog, omdat hij zo weinig pastoraal lijkt. Maar niets is minder waar. Hij is eerst en vooral theoloog en onderzoekt hoe mensen god zien en ontleedt dat ze meestal niet god zien als ze god menen te zien. En dat ze hem niet aanbidden als ze hem aanbidden en hem niet verwerpen als ze afscheid nemen van God. Peter Rollins lijkt niet pastoraal, omdat hij zo hard en donker kan zijn over de staat van de mens en de toekomst.

Tegelijk is dat meer dan pastoraal, omdat hij geen valse zekerheid wil bieden en ver wil blijven van alles wat de wereldse goden bieden. Beter geen god dan wel een god. En geloven betekent bij hem vooral heel veel dingen niet geloven. In die zin past hij zowel in de traditie van Nietzsche en het postmodernisme met kritiek op makkelijk geloven, als in de school van Bonhoeffer met zijn grote gevecht tegen ‘religieus’ denken en de mysticus die zegt: ‘Zolang ik nog iets van God verlang, dan is me dit gewist, dat deze God voor mij, niets dan een afgod is.’

Religieuze vorm van kapitalisme

Peter Rollins stelt dat veel theologie een religieuze vorm van kapitalisme is. Billboards roepen om iets te kopen, zodat je dan gelukkig bent. Kerken roepen om iets te doen, te laten, om iets bij te dragen, iets te beamen of op te komen dagen, zodat er voor jou een gelukkige toekomst ligt. Peter pelt dit af en geeft de afhakende gelovige op twee manieren gelijk. Je kunt niet waarmaken wat je belooft, net zoals de reclamemaker dat niet kan. En je wilt helemaal niet wat je denkt te verlangen. De perfecte vakantie is in no time ellendig, die aantrekkelijke man of vrouw maakt je echt niet gelukkig. Alles krijgen wat je wilt, is eerder de hel dan de hemel. We willen niet wat we zeggen dat we willen. Maar omdat we denken dat we wel willen wat we zeggen dat we willen, kan iemand ons een hele hoop onzin verkopen.

Rollins reageert. Hij zet naast de Alphacursus de Omegacursus om afscheid te nemen van het christelijk geloof. En als mensen zeggen dat ze vooral geen lid zijn van zijn kerkje, zegt hij: ‘Ho ho, je bent niet zomaar geen lid, daar moet je eerste een cursus voor doen.’ Na de Omegacursus krijgen ze een naamkaartje met daaronder: ‘Non-member’. Als ik het zo schrijf, klinkt het heel serieus. Maar het is spel. Heel belangrijk lichtvoetig spel. Een voorbeeld, een symbool, dat ook zo weer vervangen kan worden. Het gaat om het idee. Ontdekken wat iets betekent.

Toen ik zijn werk begon te lezen, voelde ik me thuis. Hij was een baken voor mij toen ik begon met het experimenteren met theatrale vormen in StroomWest. Waar we samen met makers en kunstenaars van allerlei achtergronden al experimenterend ontdekken wat het christelijk geloof kan betekenen. Daaruit is uiteindelijk de PopUpKerk ontstaan en onze installaties zoals de BiechtTafel, maar ik zie het ook als start van experimenten als We Gaan Ze Halen. We hielden een ‘mammonmaal’, keerden de biecht om en nog veel meer.

De rauwe werkelijkheid achter de woorden

Rollins is steeds op zoek naar de rauwe werkelijkheid achter de woorden. In een discussie op een studiedag in Nederland eerder dit jaar zei hij dat het cruciale verschil tussen hem en een andere spreker was dat die ander geloofde in een soort harmonie achter de werkelijkheid. De andere spreker keek een beetje wanhopig en zei: ‘Hoe zou je daar niet in kunnen geloven?’ Tevreden constateerde Peter Rollins: ‘Precies, dat is dus het verschil.’ En voegde eraan toe: ‘Luister niet naar me, alsjeblieft. Bij hem is het veel vrolijker.’

Miranda van Holland haalde Peter Rollins een paar keer naar Nederland, onder andere voor het Geestdrift Festival dat zij organiseert. Ik vroeg haar wat hem zo belangrijk maakt voor haar. Ze zei: ‘Rollins is een realist. Hij belooft me geen happy end. Hij stelt me niet gerust. Rollins schudt me door elkaar, hij ontregelt. Hij sust me niet in slaap en belooft me geen hemel. Hij heeft zelfs geen antwoord op veel van mijn prangende geloofsvragen. De kerk is niet langer een heilig huisje. Sterker nog, Peter Rollins ontkracht de afstand tussen het heilige en het alledaagse, en vragen over leven na de dood worden ingeruild voor een discussie over het leven voor de dood. Rollins maakt korte metten met geloofszekerheid en stimuleert ons om vertwijfeling, complexiteit en meerduidigheid te omarmen.’

Ze vervolgt: ‘Rollins is een kind van zijn tijd. Met één been staat hij in de theologische geloofstradities en met het andere in het maatschappelijk filosofisch discours van vandaag. Zijn werk is een tegenreactie op de excessen die onze cultuur vandaag de dag voortbrengt. Als een rechtmatige Ier is Rollins erg bijgelovig. Zoals hij ons vertelt in zijn boeken gelooft hij nog in spoken. En daagt hij ons uit om onze eigen ‘ghosts’ onder ogen te komen en er niet voor te vluchten of hen te negeren. Want alles wat we wegdrukken zal zich opnieuw aan ons voordoen. Hoe pijnlijk dit ook kan zijn, Peter Rollins stimuleert je om je vragen, angsten en trauma’s onder ogen te durven komen. Als wij onze twijfels en angsten durven te omarmen en zelfs durven te delen, zal dit ons verbinden. Het maakt ons mens.’

Omdat we de woorden niet weten

Zo gaat het verhaal dat hij op een festival een voorstelling zou doen over de apocalyps, of de wederkomst of hoe het ook moge heten. Toen het tijd was om te beginnen, kwam er een technicus het podium op om te melden dat het nog even ging duren. Elke tien minuten kwam hij weer met dezelfde mededeling. Het publiek werd ongeduldig, begon maar met elkaar te praten. Er ging een golf van verwachting door de zaal heen toen een bekende muzikant op het toneel verscheen. Tot bleek dat hij alleen zijn gitaar kwam stemmen. Pas na heel lang wachten stonden er mensen op die voorstelden het dan maar ergens over te hebben. Zij waren spelers.

Zo eindigde de voorstelling zonder dat deze begonnen was. De muzikant was ingevlogen om enkel zijn gitaar te stemmen en het publiek had iets geleerd over de apocalyps. Wat precies? Dat weet niemand. Want we kiezen niet voor beeld, omdat het leuker is dan woorden, maar omdat we de woorden niet weten.

De laatste reden waarom ik graag een standbeeld opricht voor Rollins is omdat hij ze opricht voor anderen die ik graag wil leren kennen. John Caputo bijvoorbeeld, de postmoderne denker die afgelopen zaterdag te gast is op het GeestdriftFestival noemt hij steeds weer als bron van inspiratie en hij introduceerde mij de dichter Padraig O’ Tuama. Diens gedicht ‘In the Name’ vertaalde ik ooit en is sindsdien een lijftekst die ik nog op allerlei lezingen gebruik en altijd weer ontroering teweegbrengt.

(…)

In de naam van Theo- of Filo- of wat voor sofie

In de naam van werk en studie en nieuwe familie

In de naam van verlangen en liefde en donkere obsessie

In de naam van verloren en eenzaam en diepe depressie

In de naam van het nut en het dwaze en het totale zinloze

In de naam van de hetero, de homo en de parttime seksloze

Rollins is traditievast maar keert die altijd binnenstebuiten en daar komt een verlangen uit de schaduw dat nu eens blasfemisch, dan weer godvruchtig, dan weer jolig aanvoelt. Maar het is licht, het brengt aan het licht en Rollins is er niet bang voor. Dat is misschien wel de grootste verlossing, de bevrijding van de angst.

Illustratie: Wijtze Valkema


Meer lezen van Rollins: hier vind je een leesfragment uit zijn boek ‘Verslaafd aan God’. 

2 reacties op “‘Moderne Luther’ Peter Rollins ontregelt en schopt tegen heilige huisjes”

  1. Of de activiteiten binnen Kerken. Denk aan een winkelcentrum, bibliotheek, of cafe. Een Kerk waarin …voorlichting gegeven wordt mede onder leiding van Goedele ? Is dat ook niet tegen het Geloof aanschoppen ? Ja maar we moeten de mensen waarschuwen ? Waarschuwt (behoren we allemaal naar onszelf te kijken), de Here God ook niet ?! Think twice !

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *